Turmush — Лейлек районуна караштуу Кулунду айылында унутта кала баштаган килемчилик өнөрү кайрадан жанданып, аны өркүндөтүү үчүн аракеттер көрүлүүдө.
Айылдагы «Седеп – Кулунду уздары» кол өнөрчүлүк жамаатын негиздөөчүсү Бүзейнеп Ташбекованын айтымында, бул жерде учурда ар кандай курактагы 14 кыз-келин эмгектенет.
«Айрымдары килемчиликти жаңы үйрөнүп жатса, башкалары бала кезден өздөштүргөн өнөрүн кайра жандандырышууда. Алар жип ийрип, килем токуп гана тим болбостон, бул өнөрдүн сырларын жаш муунга да үйрөтүп келишет.
Бул өнөр мага да чоң энем, таенемден калган чоң мурас. Энем бир үйдү толугу менен килемкана кылып, бизди ушул өнөр менен багып чоңойткон. Биз 10 бир тууган болуп, баарыбыз ушул килемдин арты менен тарбияланып өстүк. Мен өзүм 4-класстан баштап килем токуй баштагам. Кийин ар кандай жетекчилик кызматтарды аркаладым. Бирок килемчиликти эч качан таштаган жокмун. Азыр ошол өнөрдү жаштарга үйрөтүп жатам.
Килем токуу өтө түйшүктүү жана чыдамкайлыкты талап кылган процесс. Ал жүндү тандоодон башталат. Кыркылган жүндүн мыктылары тандалып алынып, жууп-тазаланып, тытылып, сабалат. Андан соң жип ийрилет. Ар бир түстүн жиби так өлчөмдө даярдалбаса, килемдин сапаты бузулат. Ушундай көп баскычтуу эмгектин жыйынтыгында гана килем токулат.
Бир килемди толук даярдоого орточо 20-30 күн убакыт кетет. Килемдердин көлөмү негизинен 2,5×4 метрди түзөт. Баалары да колдонулган материалга жараша өзгөрөт. Табигый, боёлбогон ар түрдүү койдун жүнүнөн табыгый түс берилип токулган килемдер 65-70 миң сомго чейин бааланат; Ошол эле жүндөн жасалган килемдерге боёк берилип токулган килемдер 45-50 миң сомдун тегерегинде сатылат.
Лейлек килемдерине суроо-талап жогору. Чебер кыз-келиндер жасаган мээнетерин жармаңкелерге алып чыгып, сатып, туруктуу киреше табышууда. Аларды өздөрүнө саттыруу менен ишкерликти өздөштүрүүгө да мүмкүнчүлүк түзүлүп жатат. Бул өнөрдү өздөштүрүү менен айымдар бүгүн өз кирешесин таап, үй-бүлөсүнө жардам берип жатышат.
Негизи килемчилик элбиздин кол өнөрчүлүгүн сактаган, баалаган чоң байлык. Муну муундан муунга мурас калтырышбыз керек. Эгерде мамлекет тарабынан колдоого алынып, ишти жеңилдетүү максатында керектүү жабдыктар менен камсыз кылганга жардам берсе жакшы болмок. Анткени килем токуу жалаң колдо жасалгандыктан абдан оор иш. Биринчиден кыркылган койлордун жүнү өрттөлбөй жакшы жакка жумшалат. Экология да чоң пайда. Бул биздин тарыхыбыз, мурасыбыз. Мамлекеттик деңгээлде колдоо болсо, мындан да өнүгөт эле», - деди ал.
- Кулунду айыл аймагы борбор калаабыз Бишкек шаарынан 1150 км алыстыкта, деңиз деңгээлинен 522 метр бийиктикте жайгашкан. Райондун борборунан 50 км, облустун борборунан 185 км алыстыкта турат. Айыл аймак Тажикстандын Согди облусунун Пролетарск, Дж.Расулов райондору менен чектешет. Совет мезгилинде бул жерде колхоз жайгашкан. Кулунду айылы ээн, суусуз тың жерлерде жайгашканы менен колхозчулар мөмө- жемиш, жүзүм өстүрүүнү үйрөнүшкөн.
Turmush басылмасы 2017-жылы да Бүзейнеп Ташбекова материал даярдап, анын жасаган килемдерин 49 миң сомго чейин баалана турганын жазган. Ал 35 келиндин башын бириктирип, «Бузейнеп эже» кооперативин түзгөнүн айтып берген болчу.
«Лейлек району эзелтен бери килемдин мекени деп айтылып жүрөт. Биз 10 бир тууган болгондуктан үйдө атамдан башка эч ким иштечү эмес. Апам атама жардам берүү үчүн үйдө килем согот эле. Ошондон улам мен да бала кезимден тартып килемдин канчалык түйшүктүү иш экендигин көрүп чоңойдум. Азыр жашым пайгамбар жашына келип калса дагы килемчиликти жаштарга үйрөтүп келе жатам», - деди ал.
Килемге жүндү атайын Алай, Ноокат, Өзгөн райондорунан алдырып келерин, 5 метрлик килемдердин баалары 40 миң сомдон жогору экендигин айткан.
«Биз чет өлкөдөгү кардарларыбыз менен интернет аркылуу байланышып буйрутма алабыз. Алар негизинен 3 метрлик залга салынуучу килемдерге көп буйрутма беришет. Ал эми узуну 5 метрлик килемди 49 миң сомго саткам. 3 метрлик килемдер 20 миң сомдон жогору бааланат. Эң кичинекей стулга ылайыктуу килемчелердин баасы 500 сомдон башталат», - деген ал.
Чебер айым 2 кыз, 1 уулдун апасы.